Motivasyon, bir yönde uygulanan bir çabayı içerdiği için her motivasyon bir çeşit yönelmeye sahiptir. Motivasyonunuzu zevk almaya, acıyı azaltmaya, para kazanmaya ya da diğer bir çok faktöre yönlendirebilirsiniz. Aynı aktiviteyi yapan insanların dahi motivasyonlarında farklı yönelmelere sahip olabilirler. Psikolojik, otonomik ve motor işlemlerinin birbiri ile bağlılığı nedeniyle motivasyonel yönelmenin performans üzerinde doğrudan etkileri vardır.

Tırmanış motivasyonunun önemli bir yönü, başarı ve başarısızlıkla ilgili olarak yönelimidir. Aşağıda tartışılan iki perspektif arasındaki fark sadece algısaldır fakat tırmanış performansı üzerindeki etkileri çarpıcı ve somuttur.

Başarı ve Başarısızlık Yönelimi

Başarısızlık yönelimli atletler başarısızlıktan korkarlar ve onun içerdiği şeyleri yapmamaya çalışırlar. Kendilerini gülünç duruma düşürmemeye ve başarısızlığın sonuçlarından kaçınmaya motive olmuşlardır. Başarısızlığı, kendi değerlerinin önemli bir yansıması olarak görürler. Bu aşamanın iç diyalogları şu şekildedir: "Sakın düşme; titremeyi bırak; yanlış el kullanma."

Başarısızlık yönelimi ile ilgili problem iki çeşittir. Birincisi yönden yoksundur. Motivasyonunuzu kaçınmak istediğiniz bir şey etrafında yoğunlaştırmak sizi hiçbir şeye yöneltmez. Uyarım seviyesini yönlendiren zihnin hazırlama ve tahmin mekanizması, tahmin ve hazırlanmak için sadece istenmeyen senaryolarla baş başa kalmıştır. Başarısızlıkla ilgili hatalardan kaçınma çabası bu nedenle başarı için bir hedef ve zihinsel model oluşturmaz. İkincisi, başarısızlık yönelimi, dünyayı görmenin temel olarak tehdit edici bir yoludur. Sonuç olarak da aşırı uyarım seviyeleri üretir ve koordinasyonu azaltır ve tekniği zayıflatır.

Bir çok atlette, sürekli başarısızlık yönelimi bir başarısızlık beklentisi haline gelir. Başarısızlık gerçekleştiğinde düşme için kendilerini sorumlu tutarlar. Başarılı olduklarında ise bunu şans, şartlar ve diğer dış faktörlere bağlarlar.

Başarı yönelimli atletler, gerçekleştirdikleri ile motive olurlar. Başarı beklerler ve çabalarını onun getirdiği ödüllere odaklarlar. Başarısızlığın varlığı ve tehdidi onlara ne yardımcı olur ne de engel; sadece motivasyonlarında yer bulmaz. Bu tür insanlar başarısızlıkları kendileri ile ilgili olmadan ifadeler olarak kabul ederler. Onları tanımlayan, başarısızlıkları değil başarılarıdır.

İç diyalogları da farklıdır : "Devam et, ayakları iyi kullan; doğru pozisyon." Bunlar amaçladıkları hedefler için pozitif ifadelerdir. Başarıyı, şans ya da dış faktörlerden ziyade kendi kişisel başarıları olarak görürler. Bazen başarısızlık için sorumluluğu kabul etme konusunda zorluk dahi yaşayabilirler; işler kötü gittiğinde şartlar, kötü şans ya da seyircileri suçlayabilirler.

Başarı beklentisi, üst düzey performansı tanımlayan "yap hamleyi" yaklaşımının ve inancının bir kaynağıdır. Cep tutamaklara inançla dinamik hamle yapan bir tırmanışçı, aynı hamlede başarısızlık beklentisi ile asla başaramayacağı hamleleri yapabilir.

Hiç kimse her zaman tamamen bir şekilde ya da diğer şekilde düşünemez. Fakat dünya çapındaki sporcuların belirttiğimiz ikinci yönelimi kullanması şans değildir. Başarı yönelimi, tırmanışçının duygusal ve zihinsel ortamını iyileştirerek daha iyi hareket etmesine yardımcı olur. Pozitif bir hedef belirtmek, vücudun önceden tahmin edebileceği ve kendini hazırlayabileceği bir zihinsel başarı modeli sunar. Ayrıca başarıyı başarısızlıktan daha anlamlı buldukları için başarı yönelimli sporcuların kaybedecek çok bir şeyi de yoktur. Başarı yönelimli bir sporcu ya başarılı olur ya da başarılı olamaz; ya bir şey kazanır ya da bir şey kazanamaz. Her iki durumda da bir kayıp ya da yenilgi yoktur. Bu da herhangi bir teşebbüsle ilgili tehdidi azaltır. Zorluklar daha az tehdit oluşturduğu için başarı yönelimli sporcular, tırmanış gibi tekniğe bağlı aktiviteler için ideal olan düşük uyarım seviyelerine daha kolay ulaşabilirler.

Başarı Yönelimli Motivasyon Geliştirme 

Bazı insanlardaki sürekli bir başarısızlık yönelimi, konusu bu kitabın dışındaki psikolojik nedenlere dayanır. Fakat tırmanışta istediklerinize nasıl ulaşmak için nasıl davrandığınızla ilgili basit bazı görüşler yöneliminizi önemli oranda etkiler.

Dikkatli bir hedef belirleme programı; planlarınız, hareketleriniz ve gerçekleştirdiklerinizi başarmak istedikleriniz etrafında toplar. Dikkat ve çabalarınızı seçilen hedefler üzerine odaklayarak başarı yönelimli bir motivasyon alışkanlığı yaratır.

Etkili hedef seçimi ne çabuktur ne de basit. İşe yaraması için hedeflerinizi seçerken büyük özen göstermelisiniz. Bu tür bir özen olmadan hedef seçimi size karşı işleyebilir.

1. Hedeflerin işe yaraması için pozitif olarak ifade edilmeleri gerekir. Hedefleri, kaçınmaya çalıştıklarınız (düşmek) yerine istekleriniz çerçevesinde değerlendirerek (örneğin daha fazla dayanıklılık) ilerleyebileceğiniz bir zihinsel imaj yaratırsınız. . Negatif ifade edilmiş hedefler amaçladıklarınızla ilgili bir imaj yaratmaz. Bir fikrin tersi yönünde ilerleyemezsiniz.

2. Hedefler, ulaştığınızda farkına varabileceğiniz şekilde belirlenmelidir. "Çok daha fazla kilitleme (lock-off) kuvveti istiyorum" demek ulaşılamaz bir hedeftir, çünkü buna ne zaman ulaştığınızı ya da ulaşacağınızı bilemezsiniz. "Schwarzenegger'de ilk ip boyundaki bütün hamlelerde kilitleme yapabilmek istiyorum" demek ulaşılabilir bir hedeftir.

3. Ulaşması birkaç aydan uzun sürecek hedeflere doğru ilerlemenizi gösteren ara aşamalara ihtiyacınız vardır. Başarılı ara hedefler doğru yolda olduğunuzu görmenize yardımcı olur ve daha uzun süreli hedeflerinize yönelik motivasyonunuzu tazeler. Ara hedeflerde başarısızlık, yöntemlerinizin işe yarmadığı konusunda uyarı olur ve sizin o yöntemleri kullanmanızın önüne geçer.

4. Hedefler gerçekçi olmalıdır. Mevcut hedeflerdeki başarılar gelecekteki hedeflerle ilgili motivasyona katkıda bulunur, bu nedenle hedeflerinizin önemli bir kısmını gerçekleştirmeniz önemlidir. Psikologlar, hedefinize ulaşma konusunda yarı yarıya şansınız olduğunda motivasyonun en güçlü olduğunu iddia ediyorlar. Bundan dolayı hedefler, sizi motive edecek kadar yüksek olmalı fakat çoğu kez gerçekleştirilebilecek kadar da düşük olmalıdır.

5. Dönüştüğümüz şey, günlük anlamda yaptığımız küçük şeylerin sonucudur. Hedeflere sahip olmak nihai yönümüzde bize yardımcı olur çünkü bize nereye girmek istediğimizi hatırlatırlar ve zamanımızı ne şekilde geçirdiğimizle ilgili bizi yönlendirirler. Hedeflerimizin ne kadar bilincinde olursak, onlara ulaşmak için gerekli şeyleri yapma olasılığımız o kadar yükselir. Bu hedef bilincini muhafaza etmek için bir çok şey yapılabilir. Yazmak bunlar içinde en basit ve en etkili olanıdır. Düzenli olarak gözden geçirin, böylece antrenman yaparken her zaman ne olduklarını bilirsiniz.

Bu genel bilgiler kadar önemli olan bir başka şey de size özel durumlardır. Hedefleriniz sizin özgün özellikleriniz, kaynaklarınız ve motivasyonlarınızı yansıtmalıdır. Hedef belirlemelerinizde aşağıdakileri de dikkate almalısınız:

- Sınırlayıcı yetenekleriniz ve özellikleriniz

- Kaldırabileceğiniz antrenman miktarı ve sonrasında iyileşme hızınız

- O anki form durumunuz

- Ulaşabileceğiniz kaya ve antrenman imkanları

- Tırmanış ve antrenman prensipleri

Başarı yönelimli insanlar yenilgi heyecanından yoksun insanlar değildir, sadece kendilerini bunun dehşetine kaptırmazlar. Genellikle yöneliminiz, kişi olarak ve hayatınızda ne şekilde çaba gösterdiğinizle ilgili olarak en belirgin yönünüzü yansıtır. Başarının ödüllerine odaklanın, başarısızlığın cezalarına değil. Başarı yönelimi ile tırmanış için en iyi psikolojik ortamı yaratırsınız.

Hayal Kırıklığı ve Başarısızlık

Bir tırmanışçı olarak hayal kırıklığı ile başa çıkmak, bu sporun doğasının nasıl algılandığı ile ilgilidir. Tırmanış sanatı, gerçeklerinin farkında değilseniz ya da onları kabul etmeye hazır değilseniz hayal kırıcı olabilir. Fakat özelliklerini bilir ve kabul ederseniz hayal kırıklığı yaratabilecek çok az şey vardır. Yine de bu iki bakış açısını ayıran şey algısal farklardır.

Örneğin tırmanışa gittiğiniz her hafta daha iyi tırmanmayı beklerseniz atletik ilerleme gerçeğini göz ardı ediyorsunuz demektir. Tırmanışın doğasını ve tırmanış seviyenizden bağımsız olarak kötü günlerin olduğu gerçeğini kabul ederseniz bu çok daha az heves kırıcıdır.

Bir çok kişinin hayal kırıcı bulduğu bir tecrübeyi düşünün. Bir rotayı top rop düşmeden tırmanıyorsunuz ve sonraki denemenizde lider tırmanabileceğinizi umuyorsunuz fakat başaramıyorsunuz. Hayat size karşı adil davranmadı. Top rop tırmanıştan lider tırmanışa geçişte yaşanan bazı zorlukları göz ardı ettiniz. Bunun getirdiği duyguları aşmak istiyorsanız hatanızın doğasını çözebilir ve gelecekte onu tekrarlamamayı öğrenebilirsiniz.

Belki korkunuzun lider tırmanışta rahat hareket etme yeteneğinizi azalttığını hesaba katmadınız. Belki klip yapmak için bazı tutamaklarda daha fazla kalmanız gerektiğini düşünmediniz. Belki liderde klip yapmanıza olanak tanıyacak farklı hareket sırası oluşturmanız gerekiyor. Bilincinde olun ya da olmayın, sonuçta hatalarınızın sorumlusu sizsiniz. Hatalarınızın bilincinde olmanız değiştirmeniz için gerekli şeylerin % 90'ını oluşturur. Kızgınlık ancak almanız gereken dersler konusunda körleşmenize yol açar. Tutamakların zorluğu değişmeyecek, dikkatinizi dağıtan faktörler ortadan kalkmayacak ya da şans hep size gülmeyecek. Fakat bütün bu faktörlerle başa çıkma yeteneğinizi artırabilirsiniz.

Başarısızlıklarınızla ilgili mutsuzluk hissetmek, ancak gelecekteki çabalarınızı geçmişin kötü tecrübeleriyle doldurur. Fakat başarısızlıklarınızı tamamen görmezden gelmek ya da unutmak da iyi bir yol değildir. Neye ihtiyacınız olduğu ve nelere sahip olduğunuzla ilgili hayati eleştiriler olarak görmeli ve olgunlukla karşılamalısınız.

Bakmayı bilirseniz başarısızlıkların, tırmanışınızla ilgili zayıflıkları en acımasız ve açık biçimde gösterdiğini göreceksiniz. Başarısızlıklarınızla barışın. Gerçekten ilerlemek için onları da başarı gibi kabullenmelisiniz. Değerli ve gerekli bir parçayı oluştururlar. Başarısızlığın getirilerine sırtımızı dönerek kaçınmamız gereken asıl başarısızlık olan uzun süreli durgunluğa kendimizi iteriz.

Neden tırmandığınızı bilin. Tırmanış, hayal kırıklıklarına rağmen ödüllendirici değildir. Hayal kırıcı olabilen o faktörler nedeniyle ödüllendiricidir. Başarılı olmayı umduğunuzda bazen başarısız olmanın ve başarısız olmayı beklediğinizde başarılı olmanın o büyülü karmaşası, her seviyedeki ustalığı eşsiz ve değerli yapar.